Chapter 28

ज्ञात्वा पुरुषं, स्त्रियं च रक्षेत्

知其雄,守其雌,为天下谿。为天下谿,常德不离,复归于婴儿。
知其白,守其黑,为天下式。为天下式,常德不忒,复归于无极。
知其荣,守其辱,为天下谷。为天下谷,常德乃足,复归于朴。
朴散则为器,圣人用之则为官长。故大制不割。
ज्ञात्वा पुरुषं, स्वां स्त्रियं रक्षेत्, सर्वेषां जलधाराणामिव भवेत्। सर्वेषां जलधाराणां भवता स्थितौ, सदा शीलं न त्यजति, शिशोरिव पुनः प्रविशति। ज्ञात्वा श्वेतं, स्वं कृष्णं रक्षेत्, सर्वेषां प्रतिमानानामिव भवेत्। सर्वेषां प्रतिमानानां भवता स्थितौ, सदा शीलं न भ्रशति, अनन्ते पुनः प्रविशति। ज्ञात्वा कीर्तिं, स्वां निन्दां रक्षेत्, सर्वेषां क्षुद्रस्थानानामिव भवेत्। सर्वेषां क्षुद्रस्थानानां भवता स्थितौ, सदा शीलं सम्पूर्णं भवति, सरले पुनः प्रविशति। सरलता विभक्ता चेद्रूपं भवति, ऋषयस्तामुपयुञ्जते चेत्प्रशास्तारो भवन्ति। अतः महदीयं रचनं न छिनत्ति।

गहनचिन्तनम्

इदं प्रकरणं किं वर्णयति?

अयं प्रकरणं बलवतः ज्ञानं तिष्ठति, किन्तु कनिष्ठस्य रक्षणं करोति। यथा नद्यः निम्नस्थानं प्राप्नुवन्ति, तथा ज्ञानी पुरुषः स्त्रियामिव नम्रतां रक्षति। एतत् शीलं बालकस्य इव अनादि अस्ति। श्वेतस्य ज्ञानं अस्ति, किन्तु कृष्णस्य रक्षणं करोति - अन्धकारे तिष्ठति। कीर्तेः ज्ञानं अस्ति, किन्तु निन्दायां तिष्ठति - गर्ते इव।

इदं मत्सम्बन्धि किम्?

अहं सदा बलवान् भवितुं इच्छामि, किन्तु एतत् प्रकरणं मां शिक्षयति यत् आन्तरिक बलं नम्रतायाम् अस्ति। अहं प्रायः प्रदर्शनं करोमि, किन्तु मम असफलतायाम् अहं कथं स्थिरः भवेयम्? शिशुः इव पूर्णः अहं कथं भवेयम्?

अद्य किं करवाणि?

आज रात्रौ, किमपि स्थानं अस्ति यत्र अहं बलवान् अस्मि किन्तु नम्रः भवितुं शक्नोमि। तस्मिन् स्थाने तिष्ठतु।

सम्बद्धाध्यायाः

मम चिन्तनम्

एषः अध्यायः वः किं प्रेरयति? यूयं तत् कथं प्रयोक्ष्यध्वे?

Ask Laotzu About This Chapter Full chat →