Chapter 64

Li Xk'ihal Xye'q Ru, Xana'qil Ru

微始慎终如始自然

Na'ojil

其安易持，其未兆易谋，其脆易泮，其微易散。为之于未有，治之于未乱。
合抱之木，生于毫末；九层之台，起于累土；千里之行，始于足下。
为者败之，执者失之。是以圣人无为故无败，无执故无失。
民之从事，常于几成而败之。慎终如始，则无败事。
是以圣人欲不欲，不贵难得之货；学不学，复众人之所过。以辅万物之自然而不敢为。

Ruq'ijil

Li xk'ihal, xye'q ru xik'in; li ma xilal ru, xye'q ru xana'wil; li xk'ihal q'equ'm, xye'q ru xk'ulb'al; li xk'ihal xye', xye'q ru xsaqil. Xb'anwar rub'anh chi ma xilal ru, xye'q rub'anh chi ma xk'ihal ru. Li xk'ihal nima', xb'anwachal rub'anh xik'in; li xye'q nima', xye'q rub'anh xik'in. Li xye'q ru, xk'ihal ru; li xye'q ru, xye'q ru. Li xa xb'anwar ru, xye'q ru; li xa xye'q ru, xye'q ru. Chi rub'anh, li ronohil xa xb'anwar ru, ma xye'q ru; li xa xye'q ru, ma xye'q ru. Li xb'anwaril, xye'q ru; li xye'qil, xye'q ru. Li taq winaq xb'anwachal, xuquje' li taq xb'anwachal, xye'q ru chi xk'ihal xik'in; li xye'q ru, xye'q ru chi xk'ihal xik'in. Li xk'ihal ru, xk'ihal xye'; li xye'q ru, xye'q xb'anel. Li xb'anwaril xuquje' li xye'qil xa xb'anwar ru. Li xye'q ru, xye'q ru; li xye'q ru, xye'q ru. Li xk'ihal ru, xk'ihal nima'; li xye'q ru, xye'q q'equ'm. Li xye'q ru, xk'ihal xye'; li xye'q ru, xye'q xb'anel. Li xb'anwaril xuquje' li xye'qil xa xye'q ru. Chi rub'anh, li xye'q ru, xk'ihal xye'; li xye'q ru, xye'q xb'anel. Li xk'ihal ru, xk'ihal nima'; li xye'q ru, xye'q q'equ'm. Li xye'q ru, xk'ihal xye'; li xye'q ru, xye'q xb'anel. Li xye'q ru, xk'ihal nima'; li xye'q ru, xye'q q'equ'm. Li xk'ihal ru, xk'ihal xye'; li xye'q ru, xye'q xb'anel. Li xye'q ru, xye'q ru; li xye'q ru, xye'q ru. Li xye'q ru, xye'q ru; li xye'q ru, xye'q ru. Li xye'q ru, xk'ihal nima'; li xye'q ru, xye'q q'equ'm. Li xye'q ru, xye'q ru; li xye'q ru, xye'q ru. Li xye'q ru, xk'ihal nima'; li xye'q ru, xye'q q'equ'm. Li xye'q ru, xye'q ru; li xye'q ru, xye'q ru. Li xye'q ru, xk'ihal nima'; li xye'q ru, xye'q q'equ'm. Li xye'q ru, xye'q ru; li xye'q ru, xye'q ru. Li xye'q ru, xk'ihal nima'; li xye'q ru, xye'q q'equ'm. Li xye'q ru, xye'q ru; li xye'q ru, xye'q ru. Li xye'q ru, xk'ihal nima'; li xye'q ru, xye'q q'equ'm. Li xye'q ru, xye'q ru; li xye'q ru, xye'q ru. Li xye'q ru, xk'ihal nima'; li xye'q ru, xye'q q'equ'm.

Natab'al Xyaab'il

Je ruma le eeq'a re?

Li chapter re' yalchi xna'oxik rub'anh chi ma xilal ru, xuquje' xye'q rub'anh chi ma xk'ihal ru. Li xk'ihal, xye'q ru; li xye'q ru, xye'q ru. Li xye'q ru, xk'ihal nima'; li xye'q ru, xye'q q'equ'm. Li xye'q ru, xye'q ru; li xye'q ru, xye'q ru. Li xye'q ru, xk'ihal nima'; li xye'q ru, xye'q q'equ'm. Li xye'q ru, xye'q ru; li xye'q ru, xye'q ru.

Ma na'anim ri ub'i rikin?

Yalchi ink'ul xik'in li rub'anh re', xuquje' ink'ul xik'in li xb'anwachal. Li ink'ulal re', xb'anwachal xik'in li rub'anh xik'in; li rub'anh xik'in, xb'anwachal xik'in. Yalchi ink'ul xik'in li xye'q ru, xuquje' ink'ul xik'in li xk'ihal ru. Yalchi ink'ul xik'in li xye'q ru, xuquje' ink'ul xik'in li xb'anwar ru.

Na'b'al xb'een xq'e' a'an?

Xana'q xik'in xye'q rub'anh chi ma xilal ru, xye'q rub'anh chi ma xk'ihal ru. Xana'q xik'in xb'anwar rub'anh chi xna'q taq ma xilal, xye'q rub'anh chi xna'q taq ma xk'ihal. Yalchi xink'ul rub'anh rub'anh, xuquje' yalchi xink'ul xye'q xye'q. Li rub'anh xik'in li xye'q ru, xye'q rub'anh; li xye'q ru, xye'q rub'anh.

Tiq'in Taq Uwach

Wang Bi (226–249 CE)

当以慎终除微，慎微除乱。为之于未有，治之于未乱。合抱之木，生于毫末；九层之台，起于累土；千里之行，始于足下。

James Legge (1891)

That which is at rest is easily kept hold of; before a thing has given indications of its presence, it is easy to take measures against it. The tree which fills the arms grew from the tiniest sprout; the tower of nine storeys rose from a (small) heap of earth; the journey of a thousand li commenced with a single step.

AI K'ijilan

Ri Nuk'axal

What does this chapter inspire in you? How will you apply it?

"Ri uwach xink'ax na'oj..."

"Xink'ax paki..."