Chapter 31
Qumir Punkuyuq Qhari Tukuykapuq
Original
君子居则贵左，用兵则贵右。兵者不祥之器，非君子之器，不得已而用之，恬淡为上。胜而不美，而美之者，是乐杀人。夫乐杀人者，则不可以得志于天下矣。
吉事尚左，凶事尚右。偏将军居左，上将军居右，言以丧礼处之。杀人之众，以哀悲泣之，战胜以丧礼处之。
Tikray
ñawpakunaq awayuq runaqa manam tsay karaq kanmanchu niraq pachaman tapuykuqtin.
Allin llamk'ataq qullqi kayninta munaq, mana allinllaqa qullqi mana kayninta munaq. Tinkiq kuraka llapanchapi qullqi kaynapi tiyaq, mana allin kurakaqa aswan qullqi kaynapi tiyaq. Chayqa markana kurkanapaq llamk'ananpaq, mancharikuywan kayninpaq. Mamañawpakunaq awayuq runaqa pachanpamanta llakipaykuq, mana allin kurakaqta atispa mana tsayqa kanmanchu, atipakuqtinkunaqpis markanallapi tsubiykuq.
Ukhu Yuyay
Kay raki imamanta rimaqta?
Kay qilqayqa tsubiykunaq mana allin kayninta willarimaptin. Punkuyuqqa mana kayman chariy, chayqa ñawpakunaq mikhunanpaq kaspa. Chayrayku kamakuyoqqa punkuyuqta manan charinichu, aswanqa pahanalla kayninta munaq. Atipaptiykipitaqpis manan kusiykuna kanchu, aswanqa llakipana kayninkunaq. Punkuyuqta munaq runaqa mana tsubiykuyman kanmanchu, ichaqa markana karaqkunaqlla.
Imaynatataq kay ñuqaman tupan?
Ñuqaqa mana punkuyuq qhari kankman, aswanqa pahanalla kayta munaq. Qipa punchawkunapiqaqa manan tsubiyta munaqnikuchu, aswanqa llapa runakunaq qullqi kayninta munaqniku. Quriptiykipitaqpis manan mana allin llamk'ata munaqnikuchu. Payqa ñuqapaq tukuy kayninpi willarimaptin, mana awayuq kaynata munaqniku, aswanqa tiksay kaynata munaqniku.
Kunan p'unchaw imatataq ruwanay?
Kunan punchawqa, manan mana allinllaqta munaqnikuchu. Mana awayuq kaynata pushakuq punchaw kanqa. Sapa punchawqa, runakunawan qunakuyta llamk'aykuq, tsubiyta mana munaqtinku. Allin rimayta llamk'aykuq, runaqa tsubiywan munakuyta mana munaqmanchu kaytapaq.
Kikin Rakikuna
Ñuqapa Yuyayni
What does this chapter inspire in you? How will you apply it?