Chapter 16
Manchay kaynita tupaychikuy
Original
夫物芸芸，各复归其根。归根曰静，是谓复命。复命曰常，知常曰明。不知常，妄作凶。
知常容，容乃公，公乃王，王乃天，天乃道，道乃久，没身不殆。
Tikray
Tukuy kawsaykuna puka yurakunaq uywan, tukuylla kikin kayninku manan kayninkuman kutiyta mikan. Kutiyqa samayqa, kayqa kaynita tupachikun. Kaynita tupachikuyqa wattin kaynqa, wattin kayta yuyayqaqllapaqami.
Wattin kayta mana yuyayqaptiqu, manchaykachaqnikiwanqa llallipachikunki.
Wattin kayta yuyayqaqllapaq, kusa qhepachiyuq kanki. Kusa qhepachiyuqkaqa, kamachiyuq kanki. Kamachiyuqkaqa, pachanchan kanki. Pachanchanqa, taytanku kanki. Taytankuqa, kawsaykuna kanki. Kawsaykunaqa, kahuna kanki. Kahuna kayqa, mana wañuna kanki.
Ukhu Yuyay
Kay raki imamanta rimaqta?
Kay chaperokunaqa niran, manchay kaynita tupachikunaypaq, muspaq samaynita qhepachikunaypaq. Tukuy kawsaykuna saywachikuptinpis, kikinlla kutiyta qhawachikuna. Tukuy kawsaykunaqa kikin kayninkuman kutiyta mikan. Kutiyqa samayqa, samayqa kaynita tupachikun, kaynita tupachikuyqa wattin kayqa. Wattin kayta yuyayqaptiqu, muspaq muspaq kayta tupachinki.
Imaynatataq kay ñuqaman tupan?
Ñuqawanqa kayqaqa manchay kaynita qhawachikun. Tukuy imaymana kawsaykuna kutiyta mikan. Pukuyuqpaq riykaptiqupis, muspaq kaynita qhepachiykuptiqu, kikinlla kayniki qhepachikunqa. Kayqaqa llank'aypipas, kawsaykipas, kikinlla muspaq kaynita tupachikunaypaq hamun. Kawsayqa manaraq muspaq kayqa, kutiykunalla.
Kunan p'unchaw imatataq ruwanay?
Kunan p'unirqa kusa muspaq kayta llank'aychan. Achka yanaptinpis, achka mikhuykuna, achka rimaykunaqaqa manchaychaykullawan. Samayta qhepachikuykuptiqu, llank'aykipi muspaqmanta muspaq kayta tupachinki. Muspaq sayayqaqa muspaq uywanaykipaq.
Kikin Rakikuna
Ñuqapa Yuyayni
What does this chapter inspire in you? How will you apply it?